The Quotation Society

Wszystkie numery

The Quotation Society · Nr 02 Numer założycielski

Klasyfikacja — Niewłaściwe usta

On nigdy tego nie powiedział. Ona to napisała, streszczając go.

Zdanie

„Nie zgadzam się z tym, co mówisz, ale do śmierci będę bronić twojego prawa, by to mówić”.

Skąd pochodzi

Wolter, patron wolności słowa, broniący prawa przeciwnika do bycia wysłuchanym. To tak doskonałe streszczenie ideału oświecenia, że mało kto pyta, gdzie zostało zapisane. W jego własnych pismach nie znaleziono żadnego podobnego zdania.

Pierwszy druk

Najstarsze wystąpienie, jakie możemy zweryfikować, pochodzi z biografii z 1906 roku. Evelyn Beatrice Hall, pisząca jako S. G. Tallentyre, opisuje reakcję Woltera na spalenie książki Helwecjusza De l’esprit. Umieszcza to zdanie w cudzysłowie i dodaje po nim słowa „was his attitude” („taka była jego postawa”) — to streszczenie jego zachowania, jej własnymi słowami.

Evelyn Beatrice Hall (jako S. G. Tallentyre), The Friends of Voltaire, Londyn, 1906. Sama Hall określiła później to zdanie jako parafrazę.

Jak wędrowało

W kolejnych dziesięcioleciach cudzysłów zrobił swoje. Antologie i przemówienia drukowały zdanie wyłącznie pod nazwiskiem Woltera, a „was his attitude” zniknęło razem z nazwiskiem Hall. Dziś jest to jedna z pierwszych rzeczy przywoływanych w każdym sporze o wolność słowa, zwykle bez źródła i niemal zawsze jako jego słowa.

Czego nie udało się ustalić

Czy Hall miała na myśli jakąś konkretną jego uwagę. Nikt takiej nie znalazł, ale sama myśl — że na złą książkę należy odpowiedzieć, a nie ją palić — jest wyraźnie jego. Jeśli znasz zdanie sprzed 1906 roku, które mówi to tymi słowami, napisz do nas.

Jeden z trzech numerów założycielskich Sprostowania → Errata

Najnowsze numery

Otrzymuj najnowsze numery, zapisując się do newslettera