The Quotation Society

Alle afleveringen

The Quotation Society · Nr. 02 Oprichtingsaflevering

Classificatie — Verkeerde mond

Hij heeft het nooit gezegd. Zij schreef het, als samenvatting van hem.

De zin

“Ik keur af wat u zegt, maar ik zal uw recht om het te zeggen tot de dood verdedigen.”

Waar het vandaan komt

Voltaire, de beschermheilige van de vrijheid van meningsuiting, die het recht van een tegenstander om gehoord te worden verdedigt. Het is zo’n volmaakte samenvatting van het ideaal van de Verlichting dat weinigen zich afvragen waar het geschreven staat. In zijn eigen geschriften is geen enkele zin als deze opgedoken.

Eerste keer in druk

De oudste vindplaats die we kunnen controleren, staat in een biografie uit 1906. Evelyn Beatrice Hall, schrijvend als S. G. Tallentyre, beschrijft Voltaires reactie op de verbranding van Helvétius’ boek De l’esprit. Ze zet de zin tussen aanhalingstekens en laat er de woorden “was his attitude” (“was zijn houding”) op volgen — een samenvatting van hoe hij zich gedroeg, in haar eigen formulering.

Evelyn Beatrice Hall (als S. G. Tallentyre), The Friends of Voltaire, Londen, 1906. Hall beschreef de zin later zelf als een parafrase.

Hoe het reisde

In de decennia daarna deden de aanhalingstekens hun werk. Bloemlezingen en toespraken drukten de zin alleen onder de naam van Voltaire, en Halls “was his attitude” verdween samen met haar naam. Het is nu een van de eerste dingen die in elke discussie over vrijheid van meningsuiting worden aangehaald, meestal zonder bron en bijna altijd als iets van hem.

Wat we niet konden vaststellen

Of Hall een bepaalde uitspraak van hem in gedachten had. Niemand heeft er een gevonden, maar de gedachte — dat je een slecht boek moet beantwoorden, niet verbranden — is duidelijk de zijne. Ken je een zin van vóór 1906 die dit met deze woorden zegt, schrijf ons dan.

Een van de drie oprichtingsafleveringen Correcties → Errata

De nieuwste afleveringen

Ontvang de nieuwste afleveringen door je in te schrijven voor de nieuwsbrief